Federer: Tốp 10 và những cú sốc thất bại

Bước vào năm 2002 với vị trí thứ 13 trên BXH ATP khi mới 20 tuổi, Federer được đánh giá là tay vợt có khả năng sẽ tiến xa ngay trong mùa giải này. Rất nhanh chóng, Roger đã đi một lèo tới chức vô địch tại giải Sydney, cũng là mảnh đất tay vợt Thụy Sỹ đặt dấu ấn tại Olympic 2000. Trên đường dành danh hiệu ATP thứ 2 trong sự nghiệp, Federer chỉ để thua 1 set trước Marcelo Rios (cựu số 1 thế giới người Chi Lê) ở tứ kết (6-7(2), 7-6(4), 6-3), đánh bại đối thủ quen thuộc sau này, Andy Roddick 7-6(3), 6-4 trước khi hạ gục tay vợt người Argentina, Juan Ignacio Chela 6-3, 6-3 trong trận chung kết. Chính nhờ danh hiệu “mở hàng” năm 2002 đó, Federer đã được kỳ vọng sẽ tạo nên chấn động tại giải Grand Slam đầu tiên trong năm, Úc mở rộng. Khởi đầu mỹ mãn bằng 3 chiến thắng liên tiếp trước cựu số 1 Michael Chang (lúc này đã tụt xuống thứ 94 thế giới), Attila Savolt của Hungary, Rainer Schuettler của Đức mà không để mất 1 set đấu nào, bước vào vòng 4 gặp đối thủ đáng gờm đầu tiên, tay vợt người Đức Tommy Haas hạng 9 thế giới, Federer tràn đầy tự tin sẽ tiếp tục tiến bước tại Úc mở rộng. Nhưng đúng là ở tuổi 20, sự quyết tâm thôi là chưa đủ. Để thua set đầu 6-7, Roger đã lội ngược thắng 2 set sau 6-4, 6-3, tiếp tục để thua 4-6 ở set 4 để đưa trận đấu tới set 5 quyết định. Bỏ phí một điểm match-point, Roger để thua đầy nuối tiếc 6-8 và lại tạm biệt giấc mơ Grand Slam đầu tiên trong sự nghiệp.

Rời nước Úc, Federer lên đường bảo vệ danh hiệu ATP đầu tiên trong sự nghiệp đã giành được năm ngoái tại Milan. Tiếp tục phong độ ấn tượng từ vòng 1 cho tới trận chung kết, trong đó có chiến thắng ở vòng 2 trước Nikolay Davydenko (lúc này “chàng hói” còn trẻ măng, 20 tuổi như Federer nhưng xếp thứ 84 thế giới). Nhưng bất ngờ ở trận cuối cùng, trước đối xếp thứ 87 thế giới người Italia, Davide Sanguinetti không được đánh giá cao, Federer lại để thất bại sau 3 set 6-7(2), 6-4, 1-6 và chỉ giành vị trí á quân. Lại gác nỗi buồn, chàng trai 20 tuổi trở về ĐT Davis Cup Thụy Sỹ, hành quân tới nước Nga lạnh giá để gặp ĐT Nga trong vòng 1 của World Group. Trong vòng tay đồng đội và cả thầy Carter (trận đầu tiên là đội trưởng đội Davis Cup Thụy Sỹ), Roger như được tiếp thêm sức mạnh, khuất phục hoàn toàn 2 tay vợt của nước chủ nhà nằm trong tốp 10 thế giới, Marat Safin (7-5, 6-1, 6-2) và Yevgeny Kafelnikov (7-6(6), 6-1, 6-1). Đó là những chiến thắng được giới chuyên môn nhận định là “hoàn hảo”, đặc biệt là trên mặt sân đất nện, vốn là ám ảnh của Federer trước đây. Chỉ tiếc một điều, đồng đội của Roger đã không thể tiếp đà chiến thắng trong những trận đấu sau đó, để ĐT Nga lật ngược tình thế thắng lại 3-2. Người Nga đi tiếp và Thụy Sỹ phải chơi trận sống còn với ĐT Ma rốc để giữ vị trí ở lại World Group năm sau.

Federer trong trận CK giải Sydney, danh hiệu đầu tiên trong năm 2002

Liên tiếp 3 giải đấu sau đó, Federer không để lại nhiều cảm xúc. Thua Nicolas Escude (tay vợt người Pháp từng đánh bại Roger tại Davis Cup 2001) ở tứ kết Rotterdam (Hà Lan) 6-3, 6-7(8), 5-7, rồi đến Schuettler 3-6, 1-6 vòng 2 giải Dubai (UAE), Thomas Enqvist 4-6, 3-6 vòng 3 Masters Series Indian Wells (Mỹ). Dấu ấn đậm nét của Roger sau đó chính là tại Masters Series ở Miami, khi quật ngã tay vợt số 1 thế giới thời điểm đó Lleyton Hewitt 6-3, 6-4 ở bán kết. Nhưng tinh thần hưng phấn của Roger không thể giúp anh có thể làm nên chuyện trong trận chung kết Masters Series (nay là Masters 1000) đầu tiên trong sự nghiệp. Bởi đối đầu với tượng đài người Mỹ, Andre Agassi (số 10 thế giới khi đó), Federer tỏ ra lép vế hẳn về kinh nghiệm và thua sau 4 set 3-6, 3-6, 6-3, 4-6.

Mùa sân đất nện 2002 khởi đầu khá tệ với Federer. Sớm bị loại ở vòng 2 Monte Carlo bởi David Nalbandian mà chỉ có 3 game danh dự (2-6, 1-6), “sốc” hơn nữa khi Federer còn để tay vợt hạng 58 thế giới Andrea Gaudenzi hạ knoct-out ngay từ vòng 1 Rome Masters với cùng 2 set tỷ số 6-4, lúc đó đã không ít người nghĩ tới thảm cảnh tại mặt sân vốn là miền đất dữ của Roger, dù anh mới quyết định chuyển sang dùng cây vợt Wilson 6.0 (tăng diện tích mặt vợt 5% để giảm thiểu bóng ăn ra cạnh vợt và giảm cả lỗi tự đánh hỏng “unforced errors”).

“Thất bại là mẹ thành công”, đó lại là tiền đề để Federer tạo nên chiến tích tại Hamburg Masters 2002, vẫn trên mặt sân đất nện. Những sai lầm ở 2 giải Masters đất nện trước đó đã bay biến đâu hết, thay vào đó là phong độ ấn tượng với những cú đánh đạt độ chuẩn xác cao. Cũng ở Hamburg trong 2 mùa giải trước, Federer thậm chí đều bị loại từ vòng 1 và kỉ niệm đáng nhớ nhất là trận thua tay vợt người Argentina thuận tay trái, Franco Squillari 3-6, 4-6 năm 2001. Federer đã đập tan cây vợt trên tay sau khi thua trận và cũng từ đó đã quyết tâm sửa đổi tính khí nóng nảy trên sân cỏ để trở thành tay vợt điềm đạm trên sân đấu tới ngày nay.

Trở lại Hamburg năm 2002 với nhiều nghi ngờ, Federer đã băng băng tiến bước tại giải Masters Series cuối cùng trên mặt sân đất nện. Thắng Nicolas Lapentti (Ecuador) vòng 1 (6-1, 6-4), Bohdan Ulihrach (Séc) vòng 2 (6-3, 6-0), Adrian Voinea (Rumani) vòng 3 (7-5, 6-4), Federer đụng độ với đối thủ từng 3 lần vô địch Roland Garros, tay vợt người Brazil, Gustavo Kuerten. Đó là trận đấu mà theo HLV Lundgren, Federer đã chơi thứ tennis hay nhất trong sự nghiệp trên sân đất nện. Thắng oai hùng 6-0, 1-6, 6-2, Federer tiến vào bán kết gặp Max Mirnyi (thắng 6-4, 6-4), rồi tới Marat Safin tại chung kết. Với thể thức khi đó vẫn phải đánh 5 set trong trận chung kết Masters Series, mấy ai nghĩ Federer có thể thắng Safin dễ dàng đến thế chỉ sau 3 set 6-1, 6-3, 6-4. Đến nỗi sau đó tay vợt người Nga phải thốt lên: “Cậu ấy chơi quá tuyệt và tôi chẳng thể làm được gì”. Chính Federer cũng phải nghẹn ngào trên bục nhận cúp: “Đây đúng là tennis đỉnh cao và là trận đấu để đời của tôi. Chắc chắn tôi sẽ giữ băng video trận đấu này để xem đi xem lại, nó sẽ tiếp thêm sức mạnh cho tôi trong thời gian tới.”

Đó mới là danh hiệu ATP thứ 3 nhưng là Masters Series đầu tiên (lại trên mặt sân đất nện) trong sự nghiệp của Federer. Nhờ đó mà Federer đã đánh dấu cột mốc lần đầu bước vào tốp 10 tay vợt hàng đầu thế giới với vị trí thứ 8 khi BXH ATP công bố ngày 20/5/2002, còn trên BXH Champions Race tính điểm cho các tay vợt từ đầu mùa giải, Federer đã leo lên thứ 2.

Danh hiệu Master Series (nay là Masters 1000) đầu tiên trong sự nghiệp

Federer đầy tự tin trước khi tới Roland Garros, ngay đến cả HLV Lundgren cũng không ngại ngần tuyên bố Roger đủ sức chinh phục Grand Slam đầu tiên tại Pháp. Nhưng đúng là giữa vinh quang và thất bại chỉ cách nhau khoảnh khắc. Tuyên bố có phần chủ quan “sẽ mất ít thời gian để vượt qua vòng 1 Roland Garros” của Roger đã bị dội một gáo nước lạnh thực sự sau trận mở màn với đối thủ Hicham Arazi người Ma rốc hạng 45 thế giới. Trong một ngày mát trời với mưa phùn ở sân số 2, ai cũng nghĩ Federer sẽ không mấy khó khăn đánh bại Arazi, tay vợt đang có mùa giải tệ hại. Nhưng thật kỳ lạ, ngày hôm đó hình ảnh của nhà ĐKVĐ Hamburg Masters đã bay biến đâu cả, Federer tự đánh hỏng (unforced errors) tới 58 lỗi và kết thúc trận đấu trong có 95 phút với 3 set thua liên tiếp 3-6, 2-6, 4-6. Ngay đến chính Roger cũng không hiểu chuyện gì đang xảy ra, kể cả có đổ lỗi cho mặt sân trơn, thời tiết không tốt, thể lực mệt mỏi sau giải Hamburg cũng không che lấp được thực tế, anh đã thất bại toàn diện trong trận đấu với Arazi.

Sớm rời cuộc chơi ở Roland Garros theo cách đáng buồn nhất, Federer có thêm thời gian để chuẩn bị cho Wimbledon diễn ra vào cuối tháng 6. Thậm chí Roger còn tham dự tới 2 giải trên mặt sân cỏ ở Halle (Đức) và 's-Hertogenbosch (Hà Lan). Đó có lẽ là tính toán của HLV Lundgren và Federer nhằm lấy lại cảm giác thi đấu trên mặt sân cỏ trước khi đến Wimbledon nhưng lại là sự chuẩn bị không đúng như dự kiến. Federer thua Nicolas Kiefer (tay vợt người Đức kém Roger tới hơn 50 bậc trên BXH) ở bán kết giải Halle 6-4, 4-6, 4-6. Rồi sau đó tiếp tục là thất bại trước Sjeng Schalken của Hà Lan hạng 31 thế giới cũng trong 3 set 6-3, 5-7, 3-6. Tuy những giải đấu đó chỉ khiến Roger tụt xuống thứ 9 trên BXH ATP nhưng vô hình đã khiến tay vợt người Thụy Sỹ có thêm những sức ép trước thềm Wimbledon, giải đấu mà kỉ niệm đánh bại huyền thoại Pete Sampras cách đó 1 năm vẫn còn in đậm.

Nói thêm về Pete Sampras, khi đó huyền thoại người Mỹ đã tụt xuống thứ 13 thế giới còn không được lọt vào danh sách những tay vợt được dự báo có khả năng trang chấp chức vô địch. Năm 2002, Sampras đã qua 30 tuổi và thi đấu phập phù từ đầu mùa, vì vậy không còn được đánh giá cao ngay cả trên mặt sân sở trường Wimbledon từng đem lại cho Pete 7 Grand Slam. Cuối cùng đúng như dự đoán, Sampras đã bị loại sớm ở Wimbledon 2002 ngay ở vòng 2 sau trận thua đồng hương của Federer, George Bastl hạng 145 thế giới sau 5 set 3-6, 2-6, 6-4, 6-3, 4-6. Nhưng đúng là tiềm ẩn trong con người Pete là một sức mạnh đến kỳ lạ. Trong mùa giải cuối cùng của sự nghiệp và liên tục thất bại như vậy, Sampras lại chứng tỏ vì sao ông là một tượng đài khó có ai sánh bằng (tất nhiên về phương diện nghị lực chiến đấu chứ không phải so sánh danh hiệu ATP hay Grand Slam, cái đấy thì Federer đã hơn rồi!). Đến với US Open 2002 trong sự hoài nghi, thậm chí nhiều người đã không còn coi Pete là tay vợt có thể tranh chấp chức vô địch. Nhưng ở giải đấu cuối cùng trong sự nghiệp, Sampras đã tạo nên cuộc chiến kì vĩ tại giải Grand Slam cuối cùng trong năm. Vượt qua mọi chông gai để tới trận chung kết gặp người bạn và kỳ phùng địch thủ Andre Agassi, Pete đã giành chiến thắng trong 4 set 6-3, 6-4, 5-7, 6-4 để có danh hiệu Grand Slam lần thứ 14. Chiến thắng thứ 20 trong 34 lần đối đầu với Agassi cũng là trận đấu cuối cùng trong bản hùng ca chiến thắng của Sampras. 12 tháng sau không tham dự bất kỳ giải đấu nào, Pete Sampras đã nói lời từ giã sự nghiệp vào tháng 8 năm 2003, ngay trước thềm US Open, nơi đã vinh danh ông lần cuối. Trang sử Sampras khép lại, để mở ra trang mới mang tên Roger Federer.

Quay trở lại với Roger tại Wimbledon 2002, chính nhờ trận đấu huy hoàng với Sampras cách đó 1 năm và những bước tiến trên BXH ATP, Federer được đáng giá là ƯCV số 5 cho danh hiệu vô địch Wimbledon 2002, sau Hewitt, Safin, Agassi và Henman. Những tay vợt gạo cội trước đây như John McEnroe (3 lần vô địch Wimbledon 1981, 1983, 1984), MaliVai Washington (vào CK Wimbledon 1996) đều bình luận sớm muộn gì Federer cũng sẽ có Grand Slam và có thể khởi đầu chính là mặt sân cỏ nước Anh. Trong cuộc họp báo trước giải, Federer cũng tuyên bố mình hoàn toàn đủ lực để vô địch Wimbledon. Nhưng sau này khi nhìn lại, có thể vì áp lực phải có Grand Slam ở thời điểm này cùng những đánh giá cao của giới chuyên môn và chính bản thân Roger đã khiến tay vợt sắp kỉ niệm sinh nhật lần thứ 21 tiếp tục chuỗi trận thất bại tưởng như vô cùng tận trong năm 2002.

Federer trong trận đấu "sốc" tại vòng 1 Wimbledon 2002

Vòng 1 Wimbledon, đối thủ của Roger là tay vợt kém 3 tuổi, Mario Ancic người Croatia. Mới 18 tuổi và chậm chững bước vào thi đấu chuyên nghiệp hơn 1 năm, Ancic khi đó là cái tên xa lạ trong làng banh nỉ và đối diện khi đó là Federer, người đã khá dày dặn kinh nghiệm thi đấu. Không mấy người đặt cửa Federer thất bại, trong ngày người cha Robert Federer có lần hiếm hoi đến theo dõi cậu con trai thi đấu. Mọi nhận định đều nghiêng về Roger trước trận, làm sao Ancic trẻ tuổi mới đang ở vị trí thứ 154 thế giới có thể gây khó khăn trong trận này? Nhưng đúng là những chỉ bảo của người đồng hương, Goran Ivanisevic (ĐKVĐ Wimbledon lúc đó) đã giúp Ancic rất nhiều. Ivanisevic từng thua Federer cả 2 trận trước đó tại giải London 2000 và Milan 2001 nhưng đó là trên mặt sân cứng và trải thảm, còn ở sân cỏ, khi đã làm nên câu chuyện cổ tích tại Wimbledon 2001 (tay vợt duy nhất đến hiện tại vô địch nhờ tấm vé đặc cách thi đấu), Ivanisevic thừa “bài” để truyền cho đàn em Ancic. Và Federer đã không lường được sự nguy hiểm tiềm ẩn của tay vợt tuổi teen Mario Ancic. 3 set đấu kéo dài đúng 100 phút, Roger chỉ có duy nhất 1 cú ace, đối lập hoàn toàn với khả năng giao bóng siêu hạng của đối thủ cao 1m96. Ancic có 5 cú ace và hàng loạt những cú giao như búa bổ khá khiến Roger lâm vào tình cảnh buộc phải trả giao bóng hỏng (force to errors). Thua đậm 3-6, 6-7(2), 3-6 và bị loại ngay từ vòng 1, Federer đã tạo nên cú sốc đầu tiên của giải đấu và “sốc” cho cả chính bản thân mình. Đến nỗi sau trận đấu, Roger chỉ còn biết tự nói với bản thân: “Trận đấu này, thực sự tôi không đáng xếp ngang hàng với tay vợt trẻ như Ancic.”

Tiếp nối thảm bại ở Wimbledon, Federer bị bật khỏi tốp 10, giữ vị trí thứ 11 thế giới (BXH ATP công bố ngày 8/7/2002) và bị loại sớm ở giải đấu trên sân nhà Thụy Sỹ, giải Gstaad (thua Radek Stepanek 6-3, 3-6, 2-6 ở vòng 2). Mọi thứ xung quanh như sụp đổ, HLV Lundgren nói “Cậu ấy đã không còn là mình nữa rồi. Kỹ năng thi đấu vẫn ổn nhưng có điều gì đó xảy ra bên trong Roger, có vẻ như những áp lực đang làm cậu ta không chịu nổi”. Federer cũng thừa nhận những thất bại đang đánh gục ý chí chiến đấu của mình và cảm hứng chơi tennis đã bay biến đi đâu cả. Nhưng đúng lúc tinh thần đi xuống và rệu rã nhất, Federer tiếp tục đón nhận cú sốc cực lớn khác, giờ không phải là thất bại trên sân đấu, nhưng nó lại là dấu mốc đủ để thay đổi một phần chặng đường trở thành huyền thoại sau này…